Dr. Ömer Çağrı TECER
Yazar
ÖZET
Bu çalışmada, Güney Kafkasya’da otuz beş yıllık Karabağ çatışmasının askeri safhasının ardından şekillenen yeni bölgesel barış mimarisi, John Paul Lederach’ın “çatışma dönüşümü” (conflict transformation) ve Barbara F. Walter’ın “taahhüt sorunu” (commitment problem) ile “üçüncü taraf kurumsal garantörlük” teorik modelleri çerçevesinde bütüncül bir analize tabi tutulmaktadır. Mart 2025’te taslak metni ikili müzakerelerle tamamlanan ve 8 Ağustos 2025 Washington Zirvesi’nde ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan tarafından imzalanan ortak deklarasyon, yüzeysel bir ateşkesin ötesine geçerek tarafların karşılıklı egemenlik ve toprak bütünlüğünü tanıdığı hukuki ve kurumsal bir sözleşmeyi temsil etmektedir. Bununla birlikte, taraflar arasındaki tarihsel husumet ve gelecekte nispi güç dengelerinin değişmesi korkusu, Walter’ın vurguladığı “geometrik güç kayması” ve varoluşsal güvenlik ikilemini canlı tutmaktadır. Bu bağlamda, Zengezur Koridoru’nun “TRIPP” (Trump Route for International Peace and Prosperity) adı altında ABD hissedarlığı, finansal kaynağı ve fiziki denetimiyle çok uluslu bir konsorsiyuma dönüştürülmesi, taahhüt sorununu hafifleten bağlayıcı bir dışsal kurumsal güvence mekanizması işlevi görmektedir. Diğer yandan, Ermenistan’ın “Barış Kavşağı” vizyonu ve çok modlu altyapı ağı, Lederachian anlamda yapısal ve ekonomik karşılıklı bağımlılık yaratarak kolektif bellek, milli kimlik ve revanşist anlatıların dönüştürülmesini zorunlu kılmaktadır. Makale; sınır belirleme adımlarını, Anayasa değişikliği tartışmalarını, bölgesel aktörlerin tepkilerini ve bölgesel/küresel güç dengesindeki kaymaları ele almaktadır.
