Trump Barış Planı ve Tarafların Yaklaşımı

İSRAİL VE HAMAS’IN TRUMP’IN BARIŞ PLANINA YÖNELİK YAKLAŞIMI

29 Eylül’de ABD Başkanı Trump tarafından açıklanan 20 maddelik Gazze Barış Planı Gazze’de Ateşkes ve Saldırıların Durdurulması, Rehinelerin ve Tutukluların Serbest Bırakılması, İsrail’in Kademeli Gazze’den Çekilmesi, Geçici Yönetim, Uluslararası Gözetim, Silahsızlanma, Güvenlik Garantileri, İnsani Yardım, Yeniden İnşa Programı, Zorla Göçün Engellenmesi ve Siyasi ve İdari Geçişin Yol Haritası gibi oldukça kritik maddeleri barındırmaktadır. Prensipte hem tarafların hem de bölge devletlerinin kabul ettiği Turmp’ın Gazze Barış Planı’na yönelik özellikle Hamas ve İsrail’in tutumu önem kazanmaktadır.

Derhal Ateşkes / Çatışmaların Durdurulması

İçerik ve Zaman Akışı: Taraflar anlaşmayı kabul ettiklerinde çatışmalar derhal son bulacak. Tüm askeri operasyonlarını durdurulacak ve cephe hatları “donmuş” şekilde kalacak.
Hamas Kabul: Ateşkes ve çatışmaların durdurulmasını ilkesini kabul etti.
Hamas – Çekince / Şart: Başlangıç zamanı, ihlal tanımı ve denetim mekanizmaların açık olması. İnsani yardımın aynı anda başlaması. Rehinelerin serbest bırakılması tam ateşkesle birlikte başlaması.
İsrail kısmı kabul: Trump, İsrail’e bombalamayı durdurma çağrısı yaptı; buna yanıt olarak İsrail hükümeti operasyonları “uygulamanın ilk aşamasına hazırlanmak” için kısmen askıya aldığını bildirdi. İsrail tarafı ateşkesin rehinelerin iadesi ve güvenlik adımlarıyla eşgüdümlü olacağını ifade ediyor.
İsrail – Çekince / Şart: Aşamalı uygulama; ihlallerde askerî cevap hakkı ve güvenlik alanlarının korunması.

Rehineler / Esirlerin İadesi

İçerik ve Zaman Akışı: Anlaşmanın kabul edilmesinden itibaren 72 saat içinde rehinelerin bırakılması öngörülüyor
Hamas Kabul: Tüm rehinelerin (sağ/ölü) iadesini prensipte kabul etti.
Hamas – Çekince / Şart: Hamas, ilkesel olarak kabul etmekle birlikte saha gerçekliğine dikkat çekmektedir. Özellikle öldürülen rehinelerin cesetlerine ulaşmanın kolay olmadığını ifade etmektedir. Ayrıca 72 saatlik sürenin fiilî ateşkesin başlamasıyla işlemeye başlamasını, teslim bölgelerinin uluslararası gözlemciler ve arabulucu ülkeler gözetiminde güvence altına alınmasını ve Filistinli tutukluların eşzamanlı serbest bırakılmasını talep etmektedir. Mısır’da müzakere süreci görüşmeleri sürmektedir.
İsrail kısmı kabul: Rehinelerin 72 saat içinde iadesini ön şart olarak talep etmektedir.
İsrail – Çekince / Şart: İsrail tarafı, serbest bırakılmaların hızlı ve ön şartsız olması; gösteri ve tören düzenlenmemesi; serbest bırakma süreci uluslararası gözlemciler tarafından doğrulanacak, Filistinli tutukluların iadesi ise ancak “karşılıklılık ve güvenlik riski taşımama” ilkeleri çerçevesinde değerlendirilecektir. İsrail ayrıca, teslim süresince rehinelerin güvenliği garanti altına alınmazsa askeri müdahale hakkını saklı tutmayı talep etmektedir.

İsrail’in Gazze’den Çekilmesi

İçerik ve Zaman Akışı: Trump’ın 2025 Gazze Barış Planı çerçevesinde İsrail’in çekilmesi, dört aşamalı ve yaklaşık doksan günlük bir süreç olarak tanımlanmıştır. 1. Aşama planın yürürlüğe girmesini izleyen ilk yedi gün içinde İsrail ordusunun aktif saldırı operasyonlarını durdurarak birliklerini “gözlem hattı” seviyesine çekmesi öngörülmektedir. 2. aşamada (2.–4. haftalar), İsrail güçleri uluslararası istikrar gücü (ISF) eşliğinde Gazze’nin kuzey ve merkez bölgelerinden kademeli olarak çekilecek; bu aşamanın ilerlemesi, rehinelerin serbest bırakılması ve ateşkesin ihlal edilmemesi koşullarına bağlı olacaktır. 3. aşamada (1.–2. ay), Gazze genelinde “denetimli güvenlik koridorları” kurulacak, İsrail ordusu yalnızca Erez ve Kerem Şalom geçişleri çevresinde sembolik varlık sürdürecektir. Nihai aşamada (yaklaşık 90. gün sonunda) tüm İsrail kara unsurları Gazze’den tamamen çekilecek, güvenlik ve sınır gözetimi sorumluluğu Filistinli teknokrat geçici yönetime devredilecektir.
Hamas Kabul: Tam çekilme ilkesini desteklemektedir. Hamas yetkilileri Gazze güvenlik veya başka gerekçelerle İsrail işgalinin meşru hale gelmesine karşı çıkmaktadır.
Hamas – Çekince / Şart: ‘Güvenlik koridorları, aşamalı ve kadameli geri çekilme, kalıcı kontrol noktaları ve sınırlı bölgelerde işgalin sürdürülmesini reddedilmektedir.
İsrail kısmı kabul: Güvenlik garantileri ve uluslararası istikrar gücü devreye girdikçe kademeli çekilme öngörülmektedir.
İsrail – Çekince / Şart: Sınır güvenliği ve ‘Hamas’dan arındırılmış’ statü sağlanana dek Gazze’deki işgalin sürdürülmesini talep etmektedir. Geri çekilmenin bir takvime bağlanmasına karşı çıkmaktadır.

Yönetim / Geçici Otorite / Teknokratik Yapı

İçerik ve Zaman Akışı: Trump’ın 2025 Gazze Barış Planı’na göre, Geçici Yönetim (Technocratic Interim Authority – TIA), planın yürürlüğe girmesinden itibaren yaklaşık altı ila sekiz hafta içinde oluşturulacaktır. Bu yönetim, İsrail’in kademeli çekilme sürecinin ikinci aşaması (2.–4. haftalar) tamamlandıktan ve Gazze’nin kuzey bölgeleri uluslararası istikrar gücü (ISF) denetimine geçtiğinde faaliyete başlayacaktır. Geçici yönetimin görevi, Gazze’de sivil idarenin, kamu hizmetlerinin ve yeniden inşa programlarının koordinasyonunu yürütmek; aynı zamanda Filistinli teknokratlar, uluslararası kuruluş temsilcileri ve Arap Birliği gözlemcilerinden oluşan bir yürütme konseyi altında geçici otoriteyi tesis etmektir. Planın diplomatik eki uyarınca, bu yapı tam sivil idareye geçişin ön basamağı olarak tanımlanmakta ve en geç 90. gün sonunda, yani İsrail’in tam çekilmesiyle eş zamanlı biçimde tüm yetkileri devralması öngörülmektedir.
Hamas Kabul: Hamas tarafından yapılan açıklamada Gazze’nin Yönetimin bağımsız, teknokrat bir Filistin organına devri desteklenmektedir.
Hamas – Çekince / Şart: Uluslararası gözetim ve kurulun yetkileri; yerel meşruiyet ve atama usulleri müzakereye tabidir.
İsrail kısmı kabul: Hamas’ın yönetsel rolünün sonlandırılması ve geçici idarenin yetkilendirilmesi kabul edilmiştir.
İsrail – Çekince / Şart: İsrail prensipte kabul etmekle birlikte, bu yapıya ilişkin yetki sınırları ve güvenlik denetimi konusunda ciddi rezervler ileri sürmüştür. Netanyahu hükümeti, planın “Gazze’nin yeniden sivil yönetime devrini” desteklediğini açıklamış, ancak bu yönetimin yalnızca uluslararası gözetim altında, güvenlik yetkileri sınırlı bir sivil yapı olarak faaliyete geçmesini şart koşmuştur. İsrail, Geçici Yönetim’in doğrudan Filistin Yönetimi’ne (Ramallah merkezli) bağlı olmamasını; bunun yerine ABD, Mısır, Katar ve Avrupa Birliği’nin oluşturacağı bir gözetim kurulu tarafından denetlenmesini önermektedir. Tel Aviv yönetimi, bu otoritenin hiçbir biçimde Hamas’la organik veya personel temelli bir bağı bulunmaması gerektiğini vurgulamakta; aksi durumda planın uygulanamayacağını belirtmektedir.

Silahsızlanma / Demilitarizasyon

İçerik ve Zaman Akışı: Trump’ın planı silahsızlanmayı hedefliyor (ağır silahların ve tünellerin imhası; askeri kapasitenin devre dışı bırakılması), fakat kesin bir takvim içermiyor.
Hamas Kabul: Kapsam ve yöntem müzakereye açık; koşulsuz silah bırakma konusunda tartışmalar bulunmaktadır.
Hamas – Çekince / Şart: Ciddi bir konu ve bu konuda yapılan açıklamalara göre silahlar ileride kurulacak Filistin Devletine ancak teslim edilir. Ağır silahların teslimi, tünellerin imhası ve denetleme yetkisinin hangi aktör olacağı belirsizdir. Tartışmaları konuların başında gelmektedir.
İsrail kısmı kabul: Gazze’deki askeri yapıların tasfiyesi, ağır silahların teslim edilmesi, Hamas ve diğer örgütlerin silahlı yapılarını tasfiye etmesi, yalnızca iç güvenlik için hafif silahlara izin vermeyi hedeflenmektedir.
İsrail – Çekince / Şart: Denetleme rejimi, ihlal yaptırımları ve kalıcı güvenlik garantileri talep etmektedir..

İnsani Yardım, Altyapı ve Yeniden İnşa

İçerik ve Zaman Akışı: Plan kabul edildiği anda insani yardım akışı derhâl başlayacak; ama kalıcı altyapı yeniden inşa güvenlik, denetim ve finansman şartlarına bağlı olarak uzun bir dönemi kapsayacak.
Hamas Kabul: Hamas anlaşmanın kabul edilmesiyle insani yardımların derhal ve kesintisiz başlamasını kabul etmektedir.
Hamas – Çekince / Şart: Lojistiğin sivil/uluslararası kurumlarca yürütülmesi; sıkı denetim mekanizmalarına itiraz etmektedir..
İsrail kısmı kabul: Uluslararası denetimli yardım ve yeniden inşa süreci kabul edilmiştir.
İsrail – Çekince / Şart: Çifte kullanım malzemelerinde sıkı kontrol ve denetimli giriş-çıkış prosedürlerini uygulanacağını açıklamıştır.

Zorla Yerinden Edilmeme

İçerik ve Zaman Akışı: Zorla göç ettililmeme ilkesinin kabul edilmesi, gönüllü gidenlerin geri dönüş hakkının korunması
Hamas Kabul: Zorla yerinden edilmeye kesin olarak karşı çıkılmakta; geri dönüş hakkı vurgulanmaktadır.
Hamas – Çekince / Şart: ‘Geçici tahliyelerin’ kalıcı hale gelmemesi güvencesi istenmektedir.
İsrail kısmı kabul: Toplu zorla tahliyeye dayanmayan çerçeve kabul edilmiştir.
İsrail – Çekince / Şart: Operasyonel gerekçelerle geçici tahliye ve güvenli bölgeler oluşturulabilecektir.

Geçiş Yol Haritası

İçerik ve Zaman Akışı: Trump, Gazze için öncelikle geçici bir teknokratik yönetim kurulmasını ve bunun uluslararası bir denetim organı (“Board of Peace”) tarafından gözetileceğini öngörür; bu geçici yönetim, Gazze’nin günlük idaresi, kamu hizmetlerinin sağlanması ve yeniden inşa fonlarının çerçevesinin kurulmasından sorumlu olacaktır. Geçici Yönetim görevini sürdürürken Filistin Yönetimi’nin (PA) reform programı tamamlanacak ve bu reformlar başarıyla uygulandığında “güvenilir bir geçiş” aracılığıyla PA’nın Gazze’yi yeniden devralmasına imkân tanınacaktır.
Hamas Kabul: Hamas bu maddenin müzakere edilmesini tale etmesini ve net ifadelerle tanımlanmasını talep etmektedir.
Hamas – Çekince / Şart: Metinde doğrudan bağımsız bir Filistin Devleti yerine Filistin halkının arzusu ifadesinin bağlayıcı olmaması ve takvimin belirsizliği eleştirilmektedir.
İsrail kısmı kabul: Bağımsız Filistin Devleti gibi kavramların metinde yer almasını kabul etmemektedir.
İsrail – Çekince / Şart: Güvenliğin öncelikli konu olduğunu ileri sürmektedir.