Trump Barış Planı ve Tarafların Yaklaşımı

Madde / Konu

İçerik ve Zaman Akışı

Hamas Kabul

Hamas – Çekince / Şart

İsrail kısmı  kabul

İsrail – Çekince / Şart

Derhal Ateşkes / Çatışmaların Durdurulması

Taraflar anlaşmayı kabul ettiklerinde çatışmalar derhal son bulacak. Tüm askeri operasyonlarını durdurulacak ve cephe hatları “donmuş” şekilde kalacak.

Ateşkes ve çatışmaların durdurulmasını ilkesini kabul etti.

Başlangıç zamanı, ihlal tanımı ve denetim mekanizmaların açık olması. İnsani yardımın aynı anda başlaması. Rehinelerin serbest bırakılması tam ateşkesle birlikte başlaması.

Trump, İsrail’e bombalamayı durdurma çağrısı yaptı; buna yanıt olarak İsrail hükümeti operasyonları “uygulamanın ilk aşamasına hazırlanmak” için kısmen askıya aldığını bildirdi. İsrail tarafı ateşkesin  rehinelerin iadesi ve güvenlik adımlarıyla eşgüdümlü olacağını ifade ediyor.

Aşamalı uygulama; ihlallerde askerî cevap hakkı ve güvenlik alanlarının korunması.

Rehineler / Esirlerin İadesi

Anlaşmanın kabul edilmesinden itibaren 72 saat içinde rehinelerin bırakılması öngörülüyor

Tüm rehinelerin (sağ/ölü) iadesini  prensipte kabul etti.

Hamas, ilkesel olarak kabul etmekle birlikte saha gerçekliğine dikkat çekmektedir. Özellikle öldürülen rehinelerin cesetlerine ulaşmanın kolay olmadığını ifade etmektedir. Ayrıca 72 saatlik sürenin fiilî ateşkesin başlamasıyla işlemeye başlamasını, teslim bölgelerinin uluslararası gözlemciler ve arabulucu ülkeler gözetiminde güvence altına alınmasını ve Filistinli tutukluların eşzamanlı serbest bırakılmasını talep etmektedir. Mısır’da müzakere süreci görüşmeleri sürmektedir.

Rehinelerin 72 saat içinde iadesini ön şart olarak talep etmektedir. 

İsrail tarafı, serbest bırakılmaların hızlı ve ön şartsız olması; gösteri ve tören düzenlenmemesi; serbest bırakma süreci uluslararası gözlemciler tarafından doğrulanacak, Filistinli tutukluların iadesi ise ancak “karşılıklılık ve güvenlik riski taşımama” ilkeleri çerçevesinde değerlendirilecektir. İsrail ayrıca, teslim süresince rehinelerin güvenliği garanti altına alınmazsa askeri müdahale hakkını saklı tutmayı talep etmektedir.

İsrail’in Gazze’den Çekilmesi

Trump’ın 2025 Gazze Barış Planı çerçevesinde İsrail’in çekilmesi, dört aşamalı ve yaklaşık doksan günlük bir süreç olarak tanımlanmıştır. 1. Aşama planın yürürlüğe girmesini izleyen ilk yedi gün içinde İsrail ordusunun aktif saldırı operasyonlarını durdurarak birliklerini “gözlem hattı” seviyesine çekmesi öngörülmektedir. 2. aşamada (2.–4. haftalar), İsrail güçleri uluslararası istikrar gücü (ISF) eşliğinde Gazze’nin kuzey ve merkez bölgelerinden kademeli olarak çekilecek; bu aşamanın ilerlemesi, rehinelerin serbest bırakılması ve ateşkesin ihlal edilmemesi koşullarına bağlı olacaktır. 3. aşamada (1.–2. ay), Gazze genelinde “denetimli güvenlik koridorları” kurulacak, İsrail ordusu yalnızca Erez ve Kerem Şalom geçişleri çevresinde sembolik varlık sürdürecektir. Nihai aşamada (yaklaşık 90. gün sonunda) tüm İsrail kara unsurları Gazze’den tamamen çekilecek, güvenlik ve sınır gözetimi sorumluluğu Filistinli teknokrat geçici yönetime devredilecektir.

Tam çekilme ilkesini desteklemektedir. Hamas yetkilileri Gazze güvenlik veya başka gerekçelerle İsrail işgalinin meşru hale gelmesine karşı çıkmaktadır.

‘Güvenlik koridorları, aşamalı ve kadameli geri çekilme, kalıcı kontrol noktaları ve sınırlı bölgelerde işgalin sürdürülmesini  reddedilmektedir.

Güvenlik garantileri ve uluslararası istikrar gücü devreye girdikçe kademeli çekilme öngörülmektedir.

Sınır güvenliği ve ‘Hamas’dan arındırılmış’ statü sağlanana dek Gazze’deki işgalin sürdürülmesini talep etmektedir. Geri çekilmenin bir takvime bağlanmasına karşı çıkmaktadır.

Yönetim / Geçici Otorite / Teknokratik Yapı

Trump’ın 2025 Gazze Barış Planı’na göre, Geçici Yönetim (Technocratic Interim Authority – TIA), planın yürürlüğe girmesinden itibaren yaklaşık altı ila sekiz hafta içinde oluşturulacaktır. Bu yönetim, İsrail’in kademeli çekilme sürecinin ikinci aşaması (2.–4. haftalar) tamamlandıktan ve Gazze’nin kuzey bölgeleri uluslararası istikrar gücü (ISF) denetimine geçtiğinde faaliyete başlayacaktır. Geçici yönetimin görevi, Gazze’de sivil idarenin, kamu hizmetlerinin ve yeniden inşa programlarının koordinasyonunu yürütmek; aynı zamanda Filistinli teknokratlar, uluslararası kuruluş temsilcileri ve Arap Birliği gözlemcilerinden oluşan bir yürütme konseyi altında geçici otoriteyi tesis etmektir. Planın diplomatik eki uyarınca, bu yapı tam sivil idareye geçişin ön basamağı olarak tanımlanmakta ve en geç 90. gün sonunda, yani İsrail’in tam çekilmesiyle eş zamanlı biçimde tüm yetkileri devralması öngörülmektedir.

Hamas tarafından yapılan açıklamada Gazze’nin Yönetimin bağımsız, teknokrat bir Filistin organına devri desteklenmektedir.

Uluslararası gözetim ve kurulun yetkileri; yerel meşruiyet ve atama usulleri müzakereye tabidir.

Hamas’ın yönetsel rolünün sonlandırılması ve geçici idarenin yetkilendirilmesi kabul edilmiştir.

İsrail prensipte kabul etmekle birlikte, bu yapıya ilişkin yetki sınırları ve güvenlik denetimi konusunda ciddi rezervler ileri sürmüştür. Netanyahu hükümeti, planın “Gazze’nin yeniden sivil yönetime devrini” desteklediğini açıklamış, ancak bu yönetimin yalnızca uluslararası gözetim altında, güvenlik yetkileri sınırlı bir sivil yapı olarak faaliyete geçmesini şart koşmuştur. İsrail, Geçici Yönetim’in doğrudan Filistin Yönetimi’ne (Ramallah merkezli) bağlı olmamasını; bunun yerine ABD, Mısır, Katar ve Avrupa Birliği’nin oluşturacağı bir gözetim kurulu tarafından denetlenmesini önermektedir. Tel Aviv yönetimi, bu otoritenin hiçbir biçimde Hamas’la organik veya personel temelli bir bağı bulunmaması gerektiğini vurgulamakta; aksi durumda planın uygulanamayacağını belirtmektedir.

Silahsızlanma / Demilitarizasyon

Trump’ın planı silahsızlanmayı hedefliyor (ağır silahların ve tünellerin imhası; askeri kapasitenin devre dışı bırakılması), fakat kesin bir takvim içermiyor.

Kapsam ve yöntem müzakereye açık; koşulsuz silah bırakma konusunda tartışmalar bulunmaktadır.  

Ciddi bir konu ve bu konuda yapılan açıklamalara göre silahlar ileride kurulacak Filistin Devletine ancak teslim edilir. Ağır silahların teslimi, tünellerin imhası ve denetleme yetkisinin hangi aktör olacağı belirsizdir. Tartışmaları konuların başında gelmektedir.

Gazze’deki askeri yapıların tasfiyesi, ağır silahların teslim edilmesi, Hamas ve diğer örgütlerin silahlı yapılarını tasfiye etmesi, yalnızca iç güvenlik için hafif silahlara izin vermeyi hedeflenmektedir.

Denetleme rejimi, ihlal yaptırımları ve kalıcı güvenlik garantileri talep etmektedir..

İnsani Yardım, Altyapı ve Yeniden İnşa

Plan kabul edildiği anda insani yardım akışı derhâl başlayacak; ama kalıcı altyapı yeniden inşa güvenlik, denetim ve finansman şartlarına bağlı olarak uzun bir dönemi kapsayacak.

Hamas anlaşmanın kabul edilmesiyle insani yardımların derhal ve kesintisiz başlamasını kabul etmektedir.

Lojistiğin sivil/uluslararası kurumlarca yürütülmesi; sıkı denetim mekanizmalarına itiraz etmektedir..

Uluslararası denetimli yardım ve yeniden inşa süreci kabul edilmiştir.

Çifte kullanım malzemelerinde  sıkı kontrol ve denetimli giriş-çıkış prosedürlerini uygulanacağını açıklamıştır.

Zorla Yerinden Edilmeme

Zorla göç ettililmeme ilkesinin kabul edilmesi, gönüllü gidenlerin geri dönüş hakkının korunması

Zorla yerinden edilmeye kesin olarak karşı çıkılmakta; geri dönüş hakkı vurgulanmaktadır.

‘Geçici tahliyelerin’ kalıcı hale gelmemesi güvencesi istenmektedir.

Toplu zorla tahliyeye dayanmayan çerçeve kabul edilmiştir.

Operasyonel gerekçelerle geçici tahliye ve güvenli bölgeler oluşturulabilecektir.

Geçiş Yol Haritası

Trump, Gazze için öncelikle geçici bir teknokratik yönetim kurulmasını ve bunun uluslararası bir denetim organı (“Board of Peace”) tarafından gözetileceğini öngörür; bu geçici yönetim, Gazze’nin günlük idaresi, kamu hizmetlerinin sağlanması ve yeniden inşa fonlarının çerçevesinin kurulmasından sorumlu olacaktır.

Geçici Yönetim görevini sürdürürken Filistin Yönetimi’nin (PA) reform programı tamamlanacak ve bu reformlar başarıyla uygulandığında “güvenilir bir geçiş” aracılığıyla PA’nın Gazze’yi yeniden devralmasına imkân tanınacaktır.

Hamas bu maddenin müzakere edilmesini tale etmesini ve net ifadelerle tanımlanmasını talep etmektedir.

Metinde doğrudan bağımsız bir Filistin Devleti yerine  Filistin halkının arzusu  ifadesinin bağlayıcı olmaması ve takvimin belirsizliği eleştirilmektedir.

Bağımsız Filistin Devleti gibi kavramların metinde yer almasını kabul etmemektedir.

Güvenliğin öncelikli konu olduğunu ileri sürmektedir.